We schrijven 7 juli 2007. NRC Handelsblad heeft een merkwaardig bericht.

Vijf inwoners van een landelijk plaatsje in de Franse Auvergne zijn donderdag veroordeeld wegens mishandeling van de schrijver Pierre Jourde. Aanleiding is de in 2003 verschenen roman Pays Perdu van Jourde. Het boek, dat door de Franse critici met gejuich is ontvangen, gaat over het dagelijks leven in het rustige boerendorpje Lussaud, de geboorteplaats van Jourdes vader. In niet al te flatteuze bewoordingen schetst Jourde een levendig beeld van de wekelijkse zondagse kerkdienst, waar hymnes zonder vreugde worden gezongen door mensen zonder betekenis.

Ook bevat het boek kritische noten over het wijdverbreide alcoholisme in het dorp en onthult de schrijver een verhouding uit de jaren zestig tussen twee buren die sindsdien terug zijn bij hun eigen partners en wier kinderen met elkaar zijn getrouwd.

Wel veranderde Jourde de namen van de bewoners. Aanvankelijk kwam hij daarmee weg, maar toen Jourde en zijn vrouw op weg waren naar hun zomerhuis in het dorp, bekogelden boze dorpelingen hun auto met stenen. Een steen ging door de ramen en verwondde een baby.

Jourde, een literatuurprofessor in Grenoble en auteur van zes boeken, is woedend dat een schrijver niet kan schrijven waarover hij wil en vindt dat er nu no-go areas in de dorpen ontstaan. De rechter verklaarde tijdens de rechtszaak dat Jourde slechts de eenzaamheid, de pijn en de overspeligheid heeft beschreven, (...) alsook liefde en intimiteit."

Tot zover het bericht. Wat een stelletje dombo’s, die Franse dorpelingen. Die begrijpen niets van literatuur.

We schrijven maart 2007. Het boek Lucifer van Connie Palmen komt uit. Het gaat over de dood van de partner van componist Peter Schat, actrice Marina Schapers. Ze is jaren geleden op een warm eiland van de Griekse rotsen gestort en iedereen die zich daarin ook maar een ogenblik in heeft verdiept weet dat het een gewoon, zij het zeer tragisch ongeluk was. Wij als misdaadjournalisten deden daar niks mee. Als thema voor een roman is dat niet erg interessant, dus als je daar iets mee wil, moet je er een draai aan geven. Dat doet Connie: ze suggereert dat Peter zijn eigen schat heeft vermoord.

Moet kunnen, zeggen de mensen die er verstand van hebben, het is een roman. Dat de lezers het anders ervaren en dat Connie in de publiciteit ook een beetje wazig doet om op z'n minst de suggestie levend te houden dat er meer aan de hand kan zijn geweest, dat is literatuur. Wie dat niet begrijpt is net zo dom als die Franse dorpelingen.

Een vorig boek van La Palmen behandelde haar tragische relatie met Ischa Meijer, kortweg I.M., alias In Memoriam. Best een aardig boek, daar niet van, ik heb het met genoegen gelezen. Schrijven kan ze wel. Dit in tegenstelling tot haar destijdse onderwerp, de gruwelijk overschatte Ischa. Zijn meesterwerk was een bijlage bij het weekblad Panorama, getiteld 'De hoerenloper'. Daarin beschrijft hij zijn wederwaardigheden met dames van lichte zeden, van Staphorst tot Stampersgat en vice versa. Wat je ook van Ischa kunt zeggen, één ding staat vast: hoerenlopen kon hij als geen ander. Over dat geval in Staphorst heb ik het zelf nog met hem gehad, ik werkte toen bij Panorama. Helaas staan de details me niet meer voor de geest, het is te lang geleden.

Wie Palmens I.M. tot zich neemt, kan licht de indruk krijgen dat ons met Ischa Meijer een van de begenadigdste schrijvers des vaderlands is ontvallen. Uitvoerig wordt verhaald hoe de gekwelde auteur zijn inspiratie uit de krochten van zijn geest tevoorschijn zucht. Het gaat bijvoorbeeld, als ik het me goed herinner, tijdens een verblijf in New York over een belangwekkend stuk voor Nieuwe Revu.

Omdat ik na het lezen van het boek geïnteresseerd was geraakt in dat stuk, leek het mij een goed voornemen dat eens in het archief op te snorren. Ik werkte daar toen toch, dus dat leek een koud kunstje. Helaas, nergens te vinden. How come?, vroeg ik hoofdredacteur Hans Verstraaten. Blijkt dat het hele verhaal nooit is geplaatst. Wegens te slecht geschreven en niet interessant. Wat mij eigenlijk niet echt verbaasde.

In het boek wordt ook indrukwekkend beschreven hoe Ischa tot zijn dagelijkse bevallingen in Het Parool kwam, voor de column De Dikke Man. Het is bepaald geen geheim dat dit werkelijk buitensporig oninteressante schrijfsels waren die uitsluitend werden geplaatst omdat Ischa als persoon wel een fenomeen was. Laten we zeggen dat werkelijkheid en fictie bij Palmen een verrassend spel spelen. Of die Franse dorpelingen het ook zo zouden opvatten, is zeer de vraag.

Het valt mij op dat vooral NRC sterk is in dit spel met fictie en feiten. Op de achterpagina heeft die krant vrij lang een rubriek gehad van een arts in opleiding die onder pseudoniem verslag deed van haar ervaringen in een ziekenhuis. Daar was niks mis mee, is later een boekje van gemaakt, dat was echt. Een paar maanden later kwam er een nieuwe rubriek. Dit keer ging het over een geadopteerde Koreaanse die verslag deed van haar ervaringen met 'daten'. Best aardig om te lezen, je gaat ervan uit dat dit inderdaad ongeveer zo is gegaan.

Blijkt achteraf dat de rubriek door schrijver Arnon Grunberg is geschreven. Fictie dus.

Kort daarna doet Grunberg onder eigen naam in NRC verslag van zijn belevenissen in Beiroet, of ergens daar in de buurt. Hij praat met mensen, het lijken gewone verslagen van een correspondent. Als ik net zo dom was als die Franse dorpelingen, zou ik denken: is die Grunberg ooit in het Midden-Oosten geweest, word ik niet wederom grandioos bij de neus genomen?