Pitje
   (reportage uit maart 2007)

In een tijdbestek van ruim een jaar zijn in Suriname acht opmerkelijke moorden gepleegd: zes op dakloze zwervers in Paramaribo, twee op Nederlanders die in Suriname iets te zoeken hadden. De criminaliteit in ons voormalig rijksdeel rijst de pan uit, de daders worden zelden gepakt.

"God bless you," zegt Dompoe. De kreupele zwerver leunt tegen een hek, maar zo te zien kan hij zelf wel wat zegening gebruiken. Er hangt een doordringende lucht van rotte vis en urine, hier bij de Centrale Markt. Het is hartje Paramaribo, maar wat een armoe en verpaupering. Dompoe – de bijnaam betekent zoiets als mankpoot - wijst op de witte plekken die zijn magere lijf markeren: hier zaten de brandwonden. "Ik lag te slapen," zegt hij, "ik zag vuur, ik voelde pijn." Het is lastig praten met Dompoe: hij is moeilijk te verstaan en er komen steeds bedelaars bij ons staan die zich niet zomaar laten wegsturen, ook tot ergernis van Dompoe: "Ik ben wel dakloos, maar geen bedelaar, ik veeg de markt."

Het heeft wat moeite gekost Dompoe te vinden. Het enige dat we wisten was dat hij vaak bij de Centrale Markt is en in juli ontsnapt was aan een moordaanslag: onbekenden probeerden hem en een collega-dakloze een eindje verderop in brand te steken. Heeft hij gezien wie het op hem had gemunt? Er wordt verteld dat hij het wel weet, maar uit angst niet durft te zeggen. De daders zouden kinderen zijn van invloedrijke welgestelde Hindoestaanse zakenlui, die het gemunt hebben op het groeiend regiment daklozen in de Surinaamse hoofdstad. In Paramaribo leven zo’n 400 zwervers op straat. Ze vallen mensen lastig, vooral winkeliers en horecabazen hebben een hekel aan hen en overal staan mannetjes om de klanten te beschermen tegen al te opdringerige figuren. Dat er in een jaar tijd zes zwervers nogal gruwelijk zijn afgeslacht, deert de 440.000 inwoners van Suriname amper: opgeruimd staat netjes. De daklozen – vrijwel allemaal drugsverslaafd – zijn bang, maar hebben weinig keus. Er zijn geen opvanghuizen en er is één voordeel vergeleken met zwervers in Europa: ze gaan niet dood van de kou.

De moorden op de zwervers van Paramaribo vertonen opvallend veel overeenkomsten, vertelt politiewoordvoerder Humphrey Naarden. Allemaal lagen ze te slapen. Het gebeurde steeds in de vroege ochtend, rond een uur of drie, als er vrijwel niemand op straat is, en doordeweeks, als het stiller is dan in het weekend. De manier van werken verschilt: de ene keer wordt er geschoten, de andere keer met een bijl gehakt. Naarden: "Het kan het werk van een psychopaat zijn, een seriemoordenaar die nog bezig is te zoeken naar de voor hem goede manier. Het kan iemand zijn die zelf slachtoffer is van zwervers. Je kunt alle kanten op. Er wordt ook gezegd dat de uitvoerders betaald zijn door ondernemers die last hebben van zwervers. Of heeft het te maken met occulte zaken, als offer aan de duivel? De politie houdt met alles rekening."

Dompoe (foto rechts, bij de Centrale Markt) lag in die julinacht in een straatje bij de Centrale Markt te slapen toen hij wakker werd door een verzengend vuur. "Er werd met een spuitbus vuur op mij gericht. Ik heb niemand gezien, ook niemand anders heeft iets gezien," zegt hij, "ik heb er wel een trauma van gekregen. Ik heb een aantal dagen in het ziekenhuis gelegen en vreselijke pijn gehad. In het ziekenhuis dacht ik steeds dat er iemand op mij afkwam die mij wilde vermoorden, elke keer als ik een beweging zag was ik bang." Inmiddels is hij behoorlijk genezen, witte plekken op zijn lichaam zijn de stille getuigen van de aanslag. Zodra hij weer kon lopen, verliet hij het ziekenhuis en zette hij zijn zwerversbestaan voort. Hij kon nergens heen. Er hadden nog wel familieleden naar hem geïnformeerd, dat deed hem deugd, maar net als de andere daklozen heeft hij weinig om op terug te vallen: ze zijn de zwarte schapen van de familie, iedereen schaamt zich voor hen en wil zo weinig mogelijk contact.

Is Dompoe niet bang dat de daders terugkeren om het karwei af te maken? "De mens wikt, God beschikt," zegt hij.

De raadselachtige moorden beginnen in december 2005. Aanvankelijk wordt er weinig aandacht aan besteed: het zijn maar zwervers. Het eerste slachtoffer is een 30-jarige man die met een jachtgeweer wordt doodgeschoten op de hoek van de Maagdenstraat, bij de Centrale Markt. De tweede, in februari 2006, is van dezelfde leeftijd, zelfde uitvoering, op de hoek van de Steenbakkerijstraat en Domineestraat. In juli worden in ditzelfde gebied twee zwervers in brand gestoken: één van hen is Dompoe. In augustus wordt een zwerver op de Laan van Dijk doodgestoken. Kogels, vuur, mes: er lijkt geen verband. Pas in oktober voelt de publieke opinie nattigheid. In de nacht van woensdag op donderdag 5 oktober, omstreeks kwart voor vier, wordt Alfred Akoejoe (‘de Kleine’) met een bijl gruwelijk afgemaakt. De 22-jarige Bosland-Creool lag te slapen op de stoep voor boetiek Aganni aan de Zwartenhovenbrugstraat, een drukke winkelstraat net buiten het centrum van Paramaribo. Zijn hoofd is bijna van zijn romp gekliefd.

Het lijkt een liquidatie. Een getuige heeft gezien dat een man van een jaar of 35, met een donkere huidskleur en een slank postuur, kwam aanlopen. Hij had kroeshaar en een smal gezicht met een volle onverzorgde baard. Hij was vermoedelijk van Creoolse afkomst. Hij had een markttas bij zich en een bijl met een houten steel. Na de moord stak hij de straat over en liep hij naar de hoek waar hij waarschijnlijk werd opgewacht door iemand met een auto.

Precies een week later, op donderdag 12 oktober, wordt de 35-jarige ‘Pitje’ in zijn slaap verrast op het sportcomplex van aan de Johan Bodegravenlaan. Met een steen wordt zijn schedel stukgeslagen, het is een bloedbad. Het Dagblad Suriname plaatst de gruwelijke foto’s op de voorpagina en eindelijk begint er iets te dagen. Op 24 oktober is er weer een incident. Zwerver ‘Jean’, die ligt te slapen op de hoek van de Wanica Straat en de Adolf Pengel Straat, schrikt net op tijd wakker als een verdacht persoon met een hakmes op hem afkomt. Hij roept meteen om hulp, de aanvaller vlucht en stapt bij iemand in een witte Toyota.

Begin november worden er vier verdachten opgepakt. De zwervers van Paramaribo halen opgelucht adem, maar het nieuws is schokkend: de verdachten zouden rijkeluiszoontjes zijn, kinderen van rijke zakenmensen, die uit verveling ’s nachts op pad gaan om zwervers te vermoorden. De jeugd van Suriname heeft niet veel te doen.

De misdaadjournalistiek in Suriname staat op een laag pitje en de politie vertelt weinig. De meeste mensen weten er weinig van, ze horen alleen geruchten. Het verhaal van de rijkeluiskinderen ligt dan ook wat genuanceerder: het gaat om de Pakistaanse winkelier Eduard Ramahi. Zijn zoon van 16, een neef en twee vrienden zijn aangehouden als verdachten. Ramahi: "Eind 2005 is het allemaal begonnen. Een zwerver wilde mijn oom beroven, die heeft hier ook een winkel. Hij was alleen toen het gebeurde. Toen zijn die jongens gekomen en die hebben de zwerver afgetakeld. De zwerver heeft aangifte gedaan. Daarna zijn de moorden begonnen. Toen heeft een politieman gezegd: ‘Dat zijn deze jongens’."

De jongens hebben toegegeven dat ze zich schuldig hebben gemaakt aan het mishandelen van zwervers met knuppels, maar dat er nooit één is overleden. Het is niet helemaal duidelijk of zij verantwoordelijk zijn voor het in brand steken van de twee zwervers bij de Centrale Markt, van de moorden worden ze niet meer verdacht: na 19 dagen hechtenis werden ze vrijgelaten.

Op zaterdag 6 januari 2007 wordt er opnieuw een zwerver vermoord. Aan de Waterkant wordt Humphrey Brondenstein (48) met een scherp voorwerp doodgestoken. Humphrey nam het op voor een andere zwerver die door vier mannen werd belaagd en raakte daarbij zelf gewond. Een van de verdachten heeft een bekentenis afgelegd. Met de andere zwerversmoorden heeft het niets te maken en dat betekent dat die daders nog vrij rondlopen. Zo lang ze zich rustig houden, hebben ze niet veel te vrezen: het onderzoek staat op een laag pitje.

*Met een steen werd het hoofd van zwerver Pitje gekraakt

*Dompoe. Hij werd in brand gestoken en overleefde ternauwernood

*Politiewoordvoerder Humphrey Naarden

*Aan het eind van de dag worden zwervers met een busje van straat gehaald. Ze worden gewassen en geschoren, medisch onderzocht en krijgen te eten, geen onderdak

Zwervers: veel en vervelend