Wat is er zo schandalig aan de manier waarop Eric O. is behandeld? Uiteindelijk is het terug te voeren op kinnesinne tussen de marechaussee en de 'echte' mariniers, de commando's. Op 17 december 1997 was Eric O. als pelotonscommandant betrokken bij een staatsgeheime missie in Bosnië: de arrestatie van oorlogsmisdadiger Vlatko Kupreskic. Dat was in opdracht van het Joegoslavië Tribunaal. In het holst van de nacht drongen de commando's de woning van Kupreskic binnen, die meteen zijn wapen trok en begon te schieten.

Eric O. liep voorop, hij werd geraakt op de kolf van zijn wapen en schakelde met enkele pistoolschoten de verdachte uit. Kupreskic raakte daarbij zwaar gewond. Eric O. heeft zich meteen over het slachtoffer ontfermd. Deze had had een slagaderlijke bloeding, Eric O. bood hem eerste hulp en redde zijn leven. In een interview bevestigt Kupreskic dit.

Het schietincident werd onderzocht door de koninklijke marechaussee. Een organisatie die heel wat lager staat aangeschreven dan 'de commando's' en dat leidt nogal eens tot jaloezie. Een van de onderzoekers concludeerde dan ook, volkomen in strijd met wat er zich werkelijk had afgespeeld, dat Eric O. 'laagdrempelig' was in het gebruik van geweld. Volgens VN-generaal Patrick Cammaert is dat 'absolute nonsens'.

Nu zou er verder waarschijnlijk nooit een haan meer naar hebben gekraaid, ware het niet dat Eric O. eind 2003 betrokken is bij een dodelijk schietincident in Irak. Hij wordt gearresteerd op verdenking van moord. Nu blijkt dat dit alles te maken heeft gehad met die onterechte kwalificatie van 'laagdrempeligheid' door de marechaussee. Oud-minister Voorhoeve had destijds samen met generaal Cammaert de leiding had over de actie in Bosnië.

Volgens Voorhoeve is Eric O. een held: "Als hij niet geschoten had, was hij dood geweest, waren er medemariniers gesneuveld en was de actie waarschijnlijk mislukt. Hij heeft in die actie echt zijn leven op het spel gezet." VN-generaal Cammaert vindt dat er een officieel excuus moet komen van het Openbaar Ministerie en de Koninklijke Marechaussee aan Eric O. "Je hebt iemand op een uitermate beschamende manier beschadigd. En dat moet worden rechtgetrokken."

Niet alleen de marechaussee treft blaam, er is ook smerig en in strijd met de regels gelekt binnen het Openbaar Ministerie. De missie in Bosnië was een actie van de BBE, de Bijzondere Bijstandseenheid van de Mariniers. De Nederlandse regering keurt deze militaire operaties niet alleen goed, maar stuurt de commando's bovendien met een blanco volmacht op pad. Het gaat hier om een staatsgeheim: dit dossier had binnen zes maanden vernietigd moeten worden. In plaats daarvan gebruikte het openbaar ministerie het om Eric O. jaren later ten onrechte aan de schandpaal te nagelen en als een crimineel af te schilderen.

INTERVIEW (PER E-MAIL) MET GEERTJAN LASSCHE

Het verhaal over Eric O. is het verhaal van een militair die als held werd gekroond om zijn cruciale rol tijdens een geheime missie, maar daar niet over mocht praten vanwege een geheimhoudingsplicht. Daardoor kon hij zich niet verdedigen toen de overheid dit verhaal tegen hem gebruikte.

Geertjan: "Kan het triester? Voor mij persoonlijk is deze reportage het verhaal van een scoop jarenlang bewaren in de koelkast tot je de zaak helemaal rond hebt om daarna pas te publiceren. En maar bang zijn dat het eerder uitlekt..."

Hoe ben je aan het onderwerp gekomen, wanneer hoorde je er voor het eerst iets over?

Van de staatsgeheime missie "operatie Foxtrot" in Bosnië, een actie die is uitgevoerd door mariniers, weet ik al sinds 2002. Een hoge officier fluisterde me eens wat toe. Destijds heb ik er niets mee gedaan omdat een andere mij bekende deelnemer (niet Erik O.) aan die actie, mij beloofde dat ik het verhaal in 2007 misschien exclusief mocht brengen, mits ik mijn mond hield tot die tijd. En goede relaties maak je niet kapot. Begin 2004 hoorde ik voor het eerst van de speciale rol die Eric O. gehad heeft in de actie.

Wat waren de grootste belemmeringen?

Toen ik de mij bekende marinier confronteerde met de deelname van Eric O. verbrak hij meteen alle contact met mij. Niet omdat er een vertrouwensbreuk was, maar omdat hij zich niet schuldig wilde maken aan het lekken van identiteiten. Eén bron is te weinig. Daarom hebben we het verhaal in de koelkast gezet. Dat ik er even mee ophield, had ook te maken met de documentaire over de Poolse parachutisten tijdens de Slag om Arnhem en mijn verhaal over de Congolese asielzoekers en het lekken van gegevens door de IND, dat vorig jaar speelde. Als het journaal kort voor het proces onthult dat Eric O. 'laagdrempelig' is geweest in Bosnië, volgens de marechaussee, begint het weer te prikkelen. Immers, het echte verhaal is tegenovergesteld.

Dat hij betrokken was bij dodelijke missies, zoals het journaal bracht, klopt ook niet. Ik kreeg het gevoel dat Eric O. onrecht werd aangedaan, dat hij slachtoffer was geworden van een niet goed functionerend systeem. Over wat in Irak gebeurd was, heb ik nooit goed kunnen oordelen. Gelukkig de rechter wel, tot tweemaal toe vrijspraak. Maar over Bosnië heeft de rechter zich niet kunnen uitspreken, dat element was door het OM buiten het officiële dossier gehouden. Ze hebben nooit 'sorry' gezegd. Toen die interesse eind 2004 opnieuw was opgewekt, was het zaak om te zoeken naar extra bronnen. Uiteindelijk heb ik die gevonden. En als je eenmaal genoeg bronnen hebt, komen ze opeens van alle kanten naar je toe. Ik heb dan ook geen enkele twijfel over de juistheid van dit verhaal, en we hebben ook nog niet alles weggegeven vanavond.

Er is nog meer, daarover later. Daarnaast heb ik gemerkt dat, als je bezig bent onrecht aan te kaarten, je opeens hulp krijgt uit onverwachte hoek. Gewone mensen kunnen opeens zeer moedige mensen blijken. Uiteindelijk zijn we met dit verhaal -tussen alle andere verhalen door- jaren bezig geweest. Dank aan mijn baas Jan Kriek, die me altijd weer de ruimte geeft om de tijd te nemen voor zo'n verhaal.

Hoe vaak en bij welke gelegenheden heb je gedacht: ik krijg dit niet rond, of: ik moet er nu mee stoppen, het wordt te gevaarlijk/schadelijk voor anderen?

Door dit verhaal te brengen, weet de verdachte wie op hem schoot. Deze Bosniër, inmiddels ex-verdachte van oorlogsmisdaden, was dan ook de eerste die we hebben geïnterviewd. Belangrijkste vraag was hoe hij denkt over de militairen die toen op hem schoten. Ik ben daarom naar Bosnië geweest, op zoek naar hem. Dat viel niet mee, maar ik heb wel wat ervaring in Bosnie. Het was ook nog een hele klus om de man voor de camera te krijgen. Uren hebben we gepraat, iedere keer bedacht hij weer een nieuw argument om niet te praten. Uiteindelijk stemde hij toe. Natuurlijk hebben we hem niet verteld dat wij weten hoe de soldaat heet die op hem schoot.

Hij was wel erg nieuwsgierig waarom ik toch altijd weer begon over de man die op hem schoot. "Het is toch niet je vader", vroeg hij nog. "Nee", zei ik, maar ik zag in zijn gezicht dat hij het toch wel erg curieus vond. Maar dan die vraag over hoe hij nu tegen de militairen aankijkt, die zijn huis bestormden, en de militair die hem uitschakelde. Boos is hij wel, maar niet zozeer op de soldaten, die volgden gewoon orders op.

Kwaad is hij op het tribunaal dat volgens hem illegaal en rampzalig is. Maar de man beseft goed dat hij anderzijds zijn leven te danken heeft aan die ene militair, die Eric O. blijkt te heten. We hebben het interview aan twee deskundigen laten zien, een tolk van het Joegslavië-tribunaal en een journaliste die heel veel in Bosnië heeft gewerkt. Beiden achten het uitgesloten dat de man wraak gaat nemen. Want dat wil je als journalist niet op je geweten hebben. Toen die vrees werd weggenomen, was voor ons het moment daar om de knoop definitief door te hakken en het verhaal te gaan maken. We hebben daarvoor niet alleen in Bosnië gefilmd, maar zijn ook in Afrika en Engeland geweest. Ook hebben we een 3d-animatie laten maken van de actie.

Heb je Eric O. zelf ook gesproken?

Op de vraag of ik contact heb gehad met Eric O. kan ik niets zeggen. Wel kan ik zeggen dat voor ons zwaar woog of Eric O. door dit item in problemen zou komen voor wat betreft zijn veiligheid.