"Ongeïnteresseerd, bij vlagen zelfs afwezig en af en toe duidelijk geïrriteerd. Willem Holleeder mocht gisteren een dagje uit de EBI in Vught, om met zes medeverdachten in een pro formazitting voor de rechtbank op Schiphol-Oost te verschijnen in de afpersingszaak. Ogenschijnlijk beleefde de vermeende godfather van de Amsterdamse onderwereld weinig plezier aan zijn dagje 'verlof'. Ruim drie maanden zit de Heineken-ontvoerder nu vast, maar van de door wijlen Willem Endstra geschetste gewetenloze, monsterachtige misdadiger lijkt op het eerste gezicht weinig sprake.

Wereldreis

Je moet er wat voor over hebben. Een dagje Amsterdam is vanuit Zeeland normaal gesproken al een hele wereldreis, laat staat dat je 's ochtends vroeg ergens op tijd moet zijn. Daar komt nog bij dat de rechtbank op Schiphol-Oost met het openbaar vervoer niet de makkelijkst bereikbare plaats is. Om tien voor zes vanochtend dus de trein genomen vanuit Zeeland naar de nationale luchthaven. Bij aankomst snel naar de taxistandplaats en om negen uur werd ik keurig afgezet bij de rechtbank.

'Fijne dag'

Meteen wordt duidelijk dat de 'uitzonderlijke veiligheidsmaatregelen' waar vooraf over gesproken werd met geen woord overdreven zijn. Terwijl ik richting het gebouw loop word ik aangesproken door een agent. ,,Wat mij hier brengt?'' Pure belangstelling. Identiteitskaart laten zien, nog een keer extra vertellen waar je vandaan komt en na een vriendelijk 'fijne dag verder' mag ik doorlopen.

Buitenkans

Mijn interesse voor de Amsterdamse onderwereld stamt van een aantal jaren geleden. Na het lezen van het boek 'De Ontvoering van Alfred Heineken' ben ik me gaan verdiepen in het reilen en zijlen binnen de hoofdstedelijke georganiseerde misdaad. Met name Cor van Hout en Willem Holleeder hebben (of in het geval van Van Hout: hadden) mijn speciale aandacht. Op het moment dat de kans zich voordoet om 'De Neus' en zijn kornuiten te gaan aanschouwen is dat uiteraard een buitenkans die ik niet kan laten lopen.

Zwarte doeken

Het is niet te missen dat er iets groots staat te gebeuren in de rechtbank op Schiphol-Oost. Nadat ik de eerste agenten gepasseerd ben stuit ik vervolgens op een hele meute van hun collega's. Hoe dichter ik de rechtbank nader: des te zwaarder bewapend. Vluchtig tel ik er minimaal twintig die met machinegeweren de omgeving scherp in de gaten houden. Tussen een tijdelijk opgetrokken hekwerk door - dat is voorzien van zwarte doeken - loop ik richting de hoofdingang.

Broekriem

Er klinken sirenes. En voorzover de staat van paraatheid nog niet optimaal was, is deze nu nog eens extra opgevoerd. Onder begeleiding van een aantal politiemotoren zoeft een busje het terrein op. Er zitten een aantal personen in. Die zullen vast niet voor de gezelligheid komen. Bij de hoofdingang verwachtte ik een behoorlijke rij met belangstellenden, maar dat valt alleszins mee. Opnieuw tover ik mijn identiteitkaart tevoorschijn en al mijn gegevens worden genoteerd. Mijn spullen - inclusief broekriem - worden door de detector gerold en ik loop er doorheen. Het is net of je gaat vliegen.

Alarm

Natuurlijk gaat juist bij mij het poortje zoemen. Alles heb ik afgegeven, maar blijkbaar zijn de knopen op m'n broek en de gesp aan m'n schoenen al genoeg voor alarm. Een extra check volgt en dan mag ik verder. Een volgend luikje, waar opnieuw. de identiteitskaart getoond moet worden. Weer een keer worden mijn gegevens genoteerd. Voor mensen die nogal krampachtig prat gaan op hun privacy is dit tripje dan ook geen aanrader. Nog maar eens vertellen dat je als belangstellende bent gekomen en dan mag ik door de volgende deur. Het laat zich raden dat ik daar nog een keer mijn identiteitskaart moet laten zien, maar die had ik voor het gemak uiteraard in mijn hand gehouden.

Circus

Als ik naar de trap loop richting de zaal waar het publiek de zitting mag gaan volgen kan ik aan de rechterkant een vluchtige blik in de rechtszaal werpen. Daar is nog weinig activiteit. Pal boven de zittingszaal is de zaal voor het publiek. Binnen tref ik een groot scherm waarop de zittingszaal al zichtbaar is, inclusief geluidsverbinding, hier gaan we het circus dus volgen.

'Uur u'

Na een half uurtje wachten is het 'uur u' aangebroken. De klok is tien uur inmiddels gepasseerd en het wordt steeds drukker in de zittingszaal. Ook in de publiekszaal overigens, waar zo'n veertig mensen zitten te wachten op wat komen gaat. Tegen de klok van half elf is het zover. Aan de rechterkant op het scherm zwaait een zijdeur van de zittingszaal open en onder begeleiding van een aantal parketagenten worden de verdachten één voor één binnengeleid.

Muisstil

De Nederlanders Marcel K. en René van D. openen de dans. Het publiek is muisstil. De Turk Ozan T. gaat naast zijn Nederlandse 'collega's' zitten. Je voelt onder de aanwezigen de spanning stijgen voor zíjn entree. Aan een andere kant van de rechtszaal gaat de Turk Senol T. op zijn plek zitten. Vervolgens sist er een zacht 'daar is-ie, daar is-ie' door het publiek. Willem Holleeder komt de rechtszaal binnen en kijkt rustig om zich heen. Ik vind hem meteen lijken op de Willem Holleeder die ik herken van de tv-beelden uit de jaren tachtig toen hij samen met Cor van Hout werd voorgeleid in de ontvoeringszaak.

Matje

Holleeder draagt een zwarte broek met daarin een wit-groen gestreept overhemd. Hij is mager. Zijn gezicht is grauwig en zijn ogen liggen diep. Zijn haar lijkt me langer dan normaal, want het begint in zijn nek de vormen van een 'matje' aan te nemen. 'De Neus' gaat zitten en werpt achterom nogmaals een blik in de zaal. Als de laatste verdachte (Richard G., nummer zeven, is namelijk afwezig) naast Holleeder gaat zitten wordt duidelijk dat beide heren elkaar al even niet gezien hebben. ,,Hé Willem'', hoor ik Maruf 'Paja' M. zeggen. Een handdruk en een onverstaanbaar antwoord van Holleeder volgen.

Ellebogen

De rechter leest vervolgens de personalia van alle verdachten voor. "Willem Frederik Holleeder, geboren 29 mei 1958 in Amsterdam'', heel zacht is "inderdaad edelachtbare'', uit de mond van de hoofdverdachte te horen. Daarna gaan de officieren Plooy en Teeven aan de slag. Plooy licht de stand van zaken van het onderzoek toe. Teeven mag de 'ernstige bezwaren' ten gehore brengen. Holleeder luistert het één en ander aan. Omdat op het scherm alleen de officieren zichtbaar zijn, is moeilijk op te maken hoe hij reageert. Uit het geroezemoes in de rechtszaal wordt wel duidelijk dat niet alles even goed ontvangen wordt. Als de camera op het einde van het betoog eindelijk Holleeder weer laat zien, weet iedereen dat hij alles met de ellebogen op tafel aanhoort. Soms haalt hij zijn schouders op en schudt zijn hoofd. Soms draait hij zich om naar zijn raadsman Bram Moszkowicz, de twee praten vervolgens onverstaanbaar met elkaar.

Gegrinnik

Na een schorsing voor een welverdiende lunch mag Moszkowicz het woord voeren. Net als de voorgaande uren - het is inmiddels half twee - is de voltallige publiekszaal één en al oor. De advocaat probeert onder goedkeurend oor van zijn cliënt vooral de CIE-gesprekken met Willem Endstra onder vuur te nemen. Holleeder hoort het meeste roerloos aan. Tot Moszkowicz over de Heineken-ontvoering begint. "Mijn cliënt heeft in het verleden een zwaar misdrijf begaan en daar een langdurige straf voor uitgezeten. Het ontvoeren van Alfred Heineken en zijn chauffeur is niets iets om trots op te zijn."
We kijken op de rug van Holleeder en zien hem berouwvol het hoofd schudden. Het veroorzaakt het nodige gegrinnik in de zaal.

Wisselstoring

Het is tegen drieën als mr. Moszkowicz zijn betoog beëindigt. Daarna gaan de raadslieden van de zes medeverdachten proberen het beste te pleiten voor hun cliënten. Ik besluit de terugreis naar Zeeland aan te vangen. Via hulpvaardige agenten buiten de rechtbank weet ik een busstation in de buurt te vinden. Die bus brengt me naar Hoofddorp. Vanaf daar terug met de trein naar Schipol en - na een wisselstoring - ben ik om half acht weer in Zeeland.

Vervolg

Het was voor mij een fascinerende dag! Ik kan iedereen die geïnteresseerd is in dit soort grote zaken en rechtspraak aanraden ooit een dergelijke rechtszitting te bezoeken. Ik kan in ieder geval niet wachten op het vervolg van de 'zaak Holleeder', dat is zo'n reisje namelijk meer dan waard.